voor nieuwe vormen van wonen, zorg en ondersteuning

practice

In de praktijk - Volg hieronder de ontwikkelingen van verschillende projecten die zich richten op toekomstbestendige wijken en nieuwe vormen van wonen en zorg.

 

blog

Onderlinge hulp uitlokken

De inzending De wijk als (t)huis werd als winnaar gekozen voor de wijk Geleen-Zuid in Sittard Geleen. De jury waardeerde dat het plan de samenhang van de gehele wijk verbetert. Een goed uitgedacht plan, waarmee volgens de jury bij wijze van spreken morgen gestart kon worden. Inmiddels zijn we 2,5 jaar verder. Met de uitvoering is nog niet gestart en de kans dat dat gaat gebeuren op de oorspronkelijke locatie, wordt steeds kleiner. Maar woningcorporatie ZOwonen staat te trappelen om het op een alternatieve locatie wel te implementeren. We gaan met Hélène Houben – aanvoerder van het team – in gesprek over de stand van zaken en over het proces van de afgelopen jaren.

Urgentie

De coronacrisis maakt extra duidelijk dat nieuwe woonvormen voor ouderen noodzakelijk zijn. Heel veel ouderen wonen thuis, maar niet geheel uit vrije wil. Er is veel eenzaamheid, zeker nu. Voor Hélène Houben is dit niets nieuws. Al meer dan 15 jaar werkte zij aan diverse transformaties van verzorgingstehuizen naar zorgzame woonomgevingen toen de prijsvraag WHO CARES voorbij kwam. Deelname was voor haar een uitdaging om de inzichten uit die projecten eindelijk eens zelf te kunnen toepassen in een samenhangende visie.

"Een aanbod van andere woonvormen dan de standaard eengezinswoning is er nauwelijks. Zeker niet in dezelfde wijk. Houben waarschuwt dat deze situatie niet alleen geldt voor de jaren 60 en 70 wijken. Ook in de Vinex wijken domineert de eengezinswoning. Dus de oudere woonwijken laten zien wat ons te wachten staat in de nieuwere wijken."

Voedingsbodem

"Bij al de transformatieprojecten die ik in de afgelopen jaren heb gedaan, werd nooit de link met de wijk gelegd. Het waren en bleven eilandjes", vertelt Houben. In haar inzending voor WHO CARES heeft ze dan ook juist stevig ingezet op de wijk en de wandelroutes in de openbare ruimte. De ervaring met zorgorganisaties is dat die het liefst alles in huis organiseren. Het kostte haar moeite om zorgprofessionals te overtuigen dat het goed is voor mensen om naar buiten te gaan. Een ander punt van kritiek van Houben op de reguliere organisatie van de zorg is dat mensen op zorgbehoefte worden gesorteerd. Ouderen, mensen met een beperking: iedereen heeft zijn eigen hokje. Vanuit de efficiëntie van de zorg lijkt dit verstandig, maar vanuit ondersteuning en preventie niet. In d’n Spaanse Haof – de woonvorm die onderdeel uitmaakt van De Wijk als (t)huis - gaat Houben dan ook uit van een mix van doelgroepen.

Locatie als bottleneck

Bij de Wijk als [t]huis is de locatiekeuze bepalend geweest voor het verloop van het proces. Voor de collectieve woonvorm was een locatie gekozen die in het wijkontwikkelingsplan was beschreven als 'overige ontwikkelingslocatie'. Een uitstekende plek tussen winkelcentrum en zorgvoorzieningen in, die al jarenlang braak lag. Omliggende bewoners was die situatie een doorn in het oog en de gemeente zag de winnende inzending als een mogelijkheid om de locatie op een goede manier te kunnen invullen. Woningcorporatie Woonpunt, de eigenaar van de locatie, deelde die ambitie echter niet. Een collectieve woonvorm paste niet in de visie van de corporatie, voor wie deze wijk bovendien ook geen prioriteit had. Anders is dat voor ZOwonen, die in tegenstelling tot Woonpunt heel veel bezit heeft in de wijk en de locatie graag zou willen ontwikkelen.
proces tijdlijn - Klik op de afbeelding om deze te vergroten

Grondruil

De oplossing was duidelijk voor Directeur Generaal Chris Kuijpers, lid van de stuurgroep van WHO CARES, die samen met Rijksbouwmeester Floris Alkemade op werkbezoek kwam. ZOwonen ruilt de grond van Woonpunt voor een andere locatie. En hoewel alle partijen de afgelopen jaren hun uiterste best hebben gedaan om tot een goede deal te komen, is het toch niet gelukt. Het stelt de gemeente Sittard Geleen voor een lastig dilemma. Enerzijds willen ze graag verder met het innovatieve plan van de Wijk als [t]huis en anderzijds willen ze – net als de inwoners van de wijk - dolgraag een passende invulling van de braakliggende locatie. Maar allebei samen kan niet.

Zicht op een nieuwe locatie

Woningcorporatie ZOwonen lijkt nu met een oplossing te komen. Na twee-en-een-half jaar wordt een alternatieve locatie voor de Wijk als [t]huis onderzocht. Naar aanleiding van een nieuw wijkontwikkelingsplan hebben gemeente en corporatie onlangs een vierjarig convenant afgesloten en een kwartiermaker aangesteld. De bedoeling is dat er een uitvalsbasis in het winkelcentrum komt voor informatie, communicatie en participatie met wijkbewoners. In opdracht van ZOwonen verkent Hélène Houben op welke locatie de Wijk als [t]huis alsnog kan worden gerealiseerd. De meest geschikte plek ligt tegenover de oorspronkelijke locatie en kan alsnog een schakel vormen voor de “Calle Kalle of praatstraat” die ook deel uitmaakt van het totaalconcept. Bureau Verbeek, onderdeel van het ontwerpteam van Hélène, is door de gemeente benaderd om over de openbare ruimte na te denken.

Een gelouterd plan

Op de vraag of het plan inhoudelijk is veranderd in de afgelopen jaren, antwoord Hélène dat de kern van het plan nog steeds overeind staat en dat het plan gelouterd is door ervaring. Door de combinatie van bewoners met en zonder een zorgvraag word je minder afhankelijk van formele zorg. Ook de combinatie van meerdere generaties blijft overeind. Wel vraagt ze zich af of verstandig is om gezinswoningen toe te voegen. Gezinnen zijn toch meer samenlevinkjes op zich.
Het valt Hélène op dat veel organisaties vooral bezig lijken te zijn met de interne processen en daarbij het belang van bewoners vergeten. Tegelijkertijd ontbreekt het volgens Hélène ook bij bewoners vaak aan actie. Maar ondanks de lange onduidelijkheid over locaties, ziet Hélène weer volop kansen.

Tekst: Rutger Oolbekkink en Jasper Klapwijk